মাটি কেই প্ৰকাৰৰ আৰু কি কি?

Question: মাটি কেই প্ৰকাৰৰ আৰু কি কি?

Answer: মাটি তিনি প্ৰকাৰৰ ৷ সেইসমূহ হৈছে‍—

(i) বালিচঁহীয়া মাটি

(ii) বোকা মাটি বা আলতীয়া মাটি

(iii) পলসুৱা মাটি

---

(i) বালিচঁহীয়া মাটি কাক বোলে?

বালিচহীয়া মাটি হৈছে এনে এক প্ৰকাৰৰ মাটি যাৰ প্ৰধান উপাদান হ’ল বালি। এই মাটিত বালিৰ পৰিমাণ বোকাতকৈ যথেষ্ট বেছি থাকে। সাধাৰণতে বালিৰ কণাৰ আকাৰ ০.০৫ মিলিমিটাৰৰ পৰা ২.০০ মিলিমিটাৰলৈকে হয়। এই মাটিত বোকাজাতীয় কণা আৰু জৈৱিক পদাৰ্থৰ পৰিমাণ কম হোৱাৰ বাবে ইয়াৰ জলধাৰণ ক্ষমতা কম আৰু জলনিষ্কাশন ক্ষমতা বেছি।

বৈশিষ্ট্যসমূহ:

• বালিৰ আধিক্য: বালিচহীয়া মাটিত সাধাৰণতে ৮০% বা ততোধিক বালি থাকে।
• কণাৰ আকাৰ: বালিৰ কণাৰ আকাৰ ডাঙৰ হোৱাৰ বাবে মাটিৰ মাজত বেছি পৰিমাণৰ পোৰাস্থান (pore space) থাকে।
• শুষ্ক আৰু খৰখৰীয়া গঠন: ডাঙৰ কণাৰ আকাৰৰ বাবে পানী দ্ৰুতভাৱে সৰি যায়, যাৰ ফলত মাটি শুকান আৰু খৰখৰীয়া হয়।
• জৈৱিক পদাৰ্থৰ স্বল্পতা: জৈৱিক পদাৰ্থ কম হোৱাৰ বাবে পানী ধৰি ৰখাৰ ক্ষমতা কম।

উপকাৰিতা:

• কৃষি: বালিচহীয়া মাটি সৰিয়হ, মগু আদি কিছুমান শস্যৰ বাবে উপযোগী কাৰণ এইবোৰ শস্যৰ শিপাই দ্ৰুত জলনিষ্কাশন হোৱা মাটিৰ পৰা পানী শোষণ কৰিব পাৰে।
• উত্তম জলনিষ্কাশন: এই মাটিৰ জলনিষ্কাশন ক্ষমতা বেছি হোৱাৰ বাবে পানী ৰৈ যোৱাৰ সমস্যা কম হয়।

(ii) বোকা মাটি বা আলতীয়া মাটি কাক বোলে?

বোকা মাটি (বা পকা মাটি) হ’ল এক প্ৰকাৰৰ মাটি যি বালি, পলু আৰু বোকাৰ কণাৰে গঠিত। ইয়াৰ গঠন কঠিন, লেতেৰা আৰু কোমল হ’ব পাৰে। এই ধৰণৰ মাটি সাধাৰণতে সহজে ভাঙি নাযায় কাৰণ ই জীৱাণু (microbial) ক্ৰিয়াৰ বাবে বিশেষভাৱে অনুকূল নহয়।

বোকা মাটি বা পকা মাটিৰ বৈশিষ্ট্য:

• গঠন: বোকা মাটি বালি, পলু আৰু বোকা—এই তিনিও প্ৰকাৰৰ কণাৰে গঠিত।
• জৈৱিক পদাৰ্থ: ইয়াৰ ওপৰিভাগত জৈৱিক পদাৰ্থৰ পৰিমাণ বেছি, কিন্তু কণাবোৰ যিমানেই তললৈ যায় সিমানেই জীৱাণুৰ ক্ৰিয়া হ্ৰাস পায়।

(iii) পলসুৱা মাটি কাক বোলে?

পলসুৱা মাটি হৈছে এবিধ বিশেষ ধৰণৰ উৰ্বৰ মাটি য’ত বালি, বোকা আৰু humus (জৈৱিক সাৰ)ৰ এক আদৰ্শ মিশ্ৰণ থাকে। ই কৃষিৰ বাবে অতি উপযোগী আৰু ইয়াৰ উৰ্বৰতা humus ৰ পৰা আহৰণ কৰে, যিয়ে উদ্ভিদৰ স্বাস্থ্যকৰ বৃদ্ধিৰ বাবে অনুকূল পৰিবেশ সৃষ্টি কৰে।

পলসুৱা মাটিৰ বৈশিষ্ট্য:

• উৰ্বৰতা: ইয়াত humus ৰ পৰিমাণ বেছি হোৱা বাবে ই শস্য উৎপাদনৰ বাবে অতি উপযোগী।
• গঠন: পলসুৱা মাটি বালি, বোকা আৰু humus—এই তিনিওটা উপাদানৰ সুষম সংমিশ্ৰণেৰে গঠিত।
• জলধাৰণ ক্ষমতা: ইয়াৰ পানী ধৰি ৰখাৰ ক্ষমতা ভাল, যাৰ ফলত শস্যৰ বৃদ্ধি উৎকৃষ্ট হয়।
• কৃষিৰ বাবে উপযোগীতা: তিনিওটা উপাদানৰ সঠিক অনুপাতৰ বাবে এই মাটি খেতি-বাতিৰ বাবে আদৰ্শ।

সংক্ষেপত ক’বলৈ গলে, পলসুৱা মাটি হ’ল বালি, বোকা আৰু পলিৰ এক উৎকৃষ্ট মিশ্ৰণ, যি কৃষিৰ বাবে অতি উপযোগী।